„Žena koja ne koristi šminku i kozmetiku ima previsoko mišljenje o sebi”, tvrdila je modna ikona Koko Šanel, koja je žene širom sveta ubedila da su mala crna haljina, oblak parfema i crveni karmin definicija svevremenog stila.
Međutim, savremena istraživanja o sadržaju najčešćih kozmetičkih proizvoda koje koriste žene širom sveta govore da mnogi od njih imaju sastojke koji ozbiljno mogu da naškode zdravlju. Najnovija studija Fonda Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP) i Ministarstva zaštite životne sredine o izloženosti žena i muškaraca mikroplastici i nanomaterijalima u pojedinim kozmetičkim proizvodima i njihovom ambalažnom otpadu upozorava da gotovo svaki treći kozmetički proizvod za žene sadrži sastojke koji imaju potencijalno štetno dejstvo po zdravlje i životnu sredinu. Odgovor na pitanje zašto se mikroplastika nalazi u svakodnevnoj kozmetici žena, počev od senki, rumenila i sjajeva za usne, pa sve do pudera i bronzera, jednostavan je i glasi – ona je jeftina i daje proizvodima sjaj, šljokice, glatkoću i bolju teksturu.
Međutim, mikroplastiku sadrže i proizvodi za piling tela, lica i ruku, proizvodi za uklanjanje šminke, paste za zube i gelovi za izbeljivanje zuba, dezodoransi i antiperspiranti, kao i proizvodi za uklanjanje dlaka sa tela kao što su vosak trake, kreme, pene i losioni. Gotovo svi proizvodi za pranje i čišćenje kose, kao što su šamponi i losioni, proizvodi za bojenje, učvršćivanje i oblikovanje kose (kovrdžanje, ispravljanje i fiksiranje kose), proizvodi za negu i ulepšavanje noktiju, maske za lice, dekorativni (mejkap) puderi, kao i proizvodi za zaštitu od sunca i oni za samotamnjenje kože bez izlaganja suncu takođe sadrže velike količine mikroplastike.
Iako je plastika prisutna gotovo svuda na planeti i predstavlja zdravstveni rizik za sve, sindrom policističnih jajnika koji pogađa gotovo svaku desetu ženu na svetu u direktnoj je vezi sa izloženošću plastičnim materijalima. Osim toga, mnogi rodno uslovljeni stavovi o fizičkom izgledu, zdravlju i podeli poslova u domaćinstvu dovode do toga da su žene mnogo izloženije štetnim sastojcima koji se nalaze u kozmetici, proizvodima za domaćinstvo, proizvodima za ličnu negu i sredstvima za čišćenje. Veća je i verovatnoća da će proizvodi namenjeni ženama, kao što su kozmetika sa šljokicama ili higijenski ulošci za jednokratnu upotrebu, sadržati ili oslobađati veću količinu mikroplastike od onih koje koriste muškarci.
Autori ove studije ističu da četvrtina žena koristi do 15 različitih kozmetičkih proizvoda svakog dana, a oni su osnovni izvor izloženosti mikroplastici i nanočesticama. Osim toga, tradicionalne rodne uloge značajno utiču na izloženost ovim česticama – žene su često izložene većoj količini plastike u domaćinstvu, jer koriste sredstva za čišćenje i druge proizvode koji sadrže plastične materijale. Tome treba dodati i činjenicu da one u proseku koriste šest do osam higijenskih uložaka po ciklusu, a kako je 90 odsto ovih proizvoda napravljeno od plastike, razgradnja svakog upotrebljenog i odloženog menstrualnog uloška može trajati između 500 i 800 godina.
„Poznato je da plastični materijali sadrže mnoge opasne hemikalije koje izazivaju brojne zdravstvene komplikacije, a ove hemikalije utiču na ženski organizam drugačije nego na muški organizam. Metabolizam žena je osetljiviji zbog visokog nivoa estrogena, što rezultira većom količinom masti u kojoj se skladište hemikalije sa toksičnim svojstvima. Veći nivoi estrogena povećavaju stopu hemikalija sa toksičnim svojstvima tokom puberteta, trudnoće, laktacije i menopauze. I buduće generacije mogu biti ugrožene jer opasne hemikalije mogu ometati sve faze intrauterinog razvoja i na kraju izazvati malformacije novorođenčeta. Kontaminacija plastikom otkrivena je u ljudskoj placenti, fetalnoj tečnosti i mekonijumu novorođenčadi, što ukazuje na prisustvo plastike od samog početka života”, ističu autori ove studije.
Razorne posledice po zdravlje i životnu sredinu
Procene govore da se u otpadne vode i zemljište u Srbiji svake godine iz kozmetičkih proizvoda i deterdženata ispušta oko 80 tona polimera u obliku čvrstih mikroplastičnih i skoro 50 puta više tečnih polimera, što može imati razorne posledice po životnu sredinu, dugoročno i po zdravlje ljudi, naročito žena i trudnica. „Dodatni problem predstavlja činjenica što u sredinama u kojima postoje rodne neravnopravnosti žene često nemaju pristup bezbednijem i stabilnijem zaposlenju i primorane su da rade poslove u neformalnom sektoru, u kojima im nisu obezbeđene odgovarajuće mere bezbednosti. Mlade devojke često pomažu svojim majkama u sakupljanju otpada i izložene su plastici od malih nogu. Zbog toga su češće izložene toksičnim hemikalijama, čija svojstva povećavaju rizik od određenih bolesti, poput kancera dojke. Ovim poslom se u našoj zemlji najčešće bave pripadnici romske populacije, a prosečan životni vek Romkinja iznosi samo 48 godina. Samo jedan od sto Roma u našoj zemlji doživi šezdesetu godinu”, navedeno je u studiji Fonda Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP) i Ministarstva zaštite životne sredine.
